Shoshana Zuboff is een Amerikaanse hoogleraar emerita en schrijver. Ze is bekend om haar kritische analyses van de invloed van digitale technologie op economie, maatschappij en individuele autonomie. Haar werk focust op machtsstructuren die ontstaan door digitale surveillance en data-extractie.
Wie Shoshana Zuboff is
Shoshana Zuboff is een Amerikaanse academica die jarenlang verbonden was aan Harvard Business School. Ze werd geboren in 1951 en is gespecialiseerd in de sociale, psychologische en economische implicaties van digitale technologie. Zuboff is bekend geworden door haar diepgaande en vaak kritische beschouwingen over hoe technologiebedrijven macht uitoefenen via digitale surveillance.
Waar Shoshana Zuboff om bekend staat
Zuboff is vooral bekend vanwege haar boek ‘The Age of Surveillance Capitalism’ uit 2019. Hierin introduceert ze het begrip ‘surveillancekapitalisme’, waarmee ze verwijst naar een nieuw economisch systeem dat draait om het verzamelen, analyseren en verhandelen van persoonlijke data. Ze stelt dat dit systeem ingrijpende gevolgen heeft voor democratie, autonomie en de menselijke ervaring. Haar analyses hebben een breed publiek bereikt en invloed uitgeoefend op beleidsmakers, academici en technologiecritici wereldwijd.
Kernideeën van Shoshana Zuboff
Een centraal idee in Zuboffs werk is dat moderne technologiebedrijven — met name grote platforms zoals Google en Facebook — persoonlijke gegevens verzamelen en gebruiken voor commerciële doeleinden zonder expliciete toestemming van gebruikers. Zij noemt dit fenomeen ‘surveillancekapitalisme’. In haar visie leidt dit tot een machtsverschuiving waarin bedrijven gedrag kunnen voorspellen én sturen. Ze waarschuwt dat deze ontwikkeling fundamentele bedreigingen vormt voor individuele vrijheid, privacy en de democratische rechtsorde. Haar betoog is diepgaand normatief en roept op tot regulering van technologiebedrijven.
Surveillancekapitalisme
Het begrip surveillancekapitalisme vormt de kern van Zuboffs kritiek. Ze beschrijft hoe bedrijven persoonlijke ervaringen omzetten in data, die vervolgens worden gebruikt om gedrag te voorspellen en te beïnvloeden. Volgens Zuboff zijn deze praktijken niet alleen invasief, maar ook structureel nieuw: het gaat niet om klassieke kapitalistische exploitatie van arbeid, maar om uitbuiting van menselijke ervaring. Ze stelt dat surveillancekapitalisme in strijd is met fundamentele rechten en pleit voor een publieke en juridische reactie tegen deze vorm van gegevensverzameling.
Boeken van Shoshana Zuboff
Zuboff heeft meerdere invloedrijke boeken geschreven over technologie en macht.